XX. mende amaieraz geroztik ematen ari den basogintzaren eta baso-ekologia aplikatuaren arteko konbergentziak paradigma-aldaketa bat eragin du: basogintza eredu agronomiko eta produktibo huts bat izatetik ekosistemen kudeaketa holistikora igaro da. Horrek zuhaitzak zur-laborantza gune soil gisa ikustetik, sistema dinamiko eta konplexu bat den baso ekosistemaren osagai gisa baizik ikustera igaro ditu.

Datu kuantitatibo eta espazialen kudeaketa aurreratuak bultzatu du besteak beste, paradigma aldaketa. Datuak jaso eta aztertzeko prozedura eta teknologia berriei esker, inbentarioetako batezbesteko soiletatik haratago joan gaitezke, baso-egitura korapilatsuak eta heterogeneotasun espaziala modelatuz.

Maila akademikoan paradigma aldaketa hau ematen ari den arren, ez da hala izaten ari maila praktikoan. EAEko isurialde atlantikoa eredu hartuta paradigma aldaketa horren oinarri zientifikoen sintesia egiteko saiakera egingo da. XXI. mende hasieran gure inguruak itxuran kontrajarriak dauden bi fenomenoren agertoki izaten ari dira: alde batetik azken mendeetan basotutako azalera handienak pilatzen ari garen arren, bestetik baso ekosistemen dinamiketan ziurgabetasun maila hain da handia, hauen kudeaketaren jasangarritasuna ezbaian jartzen den.

Biografia

Iruñean biologia ikasketak bukatu ondoren, Norvegian (UiT), Gaztelan (iuFOR), Frantzian (INRA), Suedian (SLU) eta NEIKERren garatu zuen ikerlari ibilbidea, beti ere basoari loturiko gaietan. Basogintza jasangarrian doktorea delarik, baso ekologia kimiko, espazial eta aplikatuari loturiko gaiak landu ditu, baina batez ere baso izurrite eta espezie inbaditzaileen eragin eta kudeaketari begira. Datu analisian eta modelizazio estistikoan oinarritutako lanera ohitua dago eta hainbat ikerlan argitaratu ditu.

2018an Errez Kooperatiba sortu zuen, ikerketa oinarri hartuta Euskal Herrian basogintzak, eta oro har ingurugiroak, bizi zuen egoerari irtenbide ezberdin bat emateko helburuz. Estaldura jarraituko basogintza eredua ardatz hartuta Errez Kooperatibaren lanik handiena izan da Tantai Baso Jabe Kooperatibaren prototipazio eta garapena. 2023an sortutako kooperatiba honen garapenean ibili da azken urteetan.

2026ko urtarrilaz geroztik ikerketara itzuli eta Gaztela eta Leongo Cesefor fundazioan ari da lanean basogintza eta baso inbentarioen esparruan eta estatuko Pro Silva elkartearen zuzendaritzan taldeko kide ere bada.

Mekanika kuantikoa, mundu mikroskopikoa ulertzeko funtsezko teoria izatetik haratago, materialen propietateak aurresateko tresna paregabea da. Honek emandako ekuazioak superordenagailuetan ebatziz, egun posiblea da material berriak, atomoz atomo, simulazioen bidez diseinatzea.

Hitzaldi honetan, fisikaren eremu berri honen oinarriak, zailtasunak, eta ahalmenak azalduko dira. Ikuspegi orokorra emateaz gain, hainbat adibide azalduko dira, hala nola elektronikan eta energia berriztagarrietan erabili daitezkeen materialak, eta propietate kuantiko bereziak erakusten dituzten material supereroaleak. Ikerkuntza eremu hau bultzatzeko hizlariak EHUn egiten duen lana aditzera emanez amaituko da hitzaldia.

Biografia

2014an Fisikan graduatua, Nanozientzian eta Nanoteknologian masterra atera zuen 2015an eta Doktoretza Nanoegituren eta Material Aurreratuen Fisikan 2020an egin zuen EHUn.

Tesia bukatu ondoren Material Kuantikoen Ingeniaritza Zentroan sartu zen, doktoretza ondoko bekadun gisa Oden Institute for Computational Engineering and Sciences, The University of Texas at Austin (2021-2022). Doktoretza ondoko egonaldi labur baten ondoren Donostia International Physics Centerren (2023) egonaldi labur baten ostean EHUko Fisika Saileko irakasle laguntzaile sartu zen 2023ko irailean.

Gaur egun, bere ikerketa jarduerak Teoria Konputazionala Materia Kondentsatuaren Fisikan taldearen barruan jarraitzen du. 2025ean, Psi-k Volker Heine Early Career Investigator saria jaso du solidoetako elektronika-fonon interakzioei buruzko lehen printzipioen ikerketetan egindako ekarpenak aitortzeko.

Hitzaldia ‘Toponimia eusquérica en el mundo’ liburuaren ingurukoa izango da.

Noiztik berba egiten da euskeraz? Non berba egin izan da euskeraz? Liburuaren helburu nagusia euskeraren antzinatasuna eta zabalera aztertzea da. Euskeraren historia aztertzeko datu barri harrigarriak proposatzen dira. Esate baterako Asian aurkitutako euskal toponimoen antzekoak edo berberak argitaratzen dira. Toponimia edo leku-izenen bitartez, euskeraren antzinako zabalera handiago bat frogatzeko saiakera bat egiten da.

Proposamenaren hasierako puntua, Theo Vennemann hizkuntzalari alemaniarraren honako laburpentxo hau litzateke “en los milenios posteriores al final de la última glaciación, hace aproximadamente 10.000 años, toda Europa occidental, central y norte era vascónica, de ahí que el vascónico se entienda como un grupo de lenguas emparentadas entre sí, de las que el euskera actual es la última lengua «superviviente»”.

Gaur egungo euskal datu toponimikoen eta Euskal Herritik kanpoko datuen arteko konparaketan oinarritzen da ikertzeko metodoa. Konparaketa horren emaitza, euskeraren antzinako zabalerak Europa, Asia eta Afrikako zati bat hartu ahal izan zuela da.

Biografia

Markina-Xemeinen 1965. urtean jaioa eta 1993-1996 urte bitartean EHUko Lan Harreman eta Gizarte Langintza Fakultatean, Gizarte Langintzan graduatua.

Euskalgintzan, Euskaldunon Egunkarian (1992-1993) harpidetza sailean komertzial moduan ibili zen harik eta AEKn irakasle lanetan (1993-1996) hasi arte. Hurrengo lau urteak, hau da, 2000. urtera arte, Bizkaiko AEKko koordinatzailea izan zen.

2000ean, Alsazia (Frantzia) aldera joan zen frantsesa eta alemana ikastera. Hainbat lan ezberdin egiten ibili zen zonalde horretan, Suitzan eta Alemanian (automozioko behargina, garbitzailea, posta zerbitzuko langilea...). Horien artean, Frankfurteko Goethe Unibertsitateko euskal bibliotekako liburu eta disken artxibo lanak egiten.

2012an, Markina-Xemein aldera bueltatu zen ‘Universidad de Basarte-Basarte Unibertsitatea’ proiektua sortzeko. Egitasmo honen helburua Markina-Xemein eta inguruko euskera grabatzea edo jasotzea eta euskera eta euskal toponimia aztertzea da. Proiektu hau bestelako lan batzuekaz batera daramaki; biltegizaina hasieran eta gero ordezkapenak informatzaile turistiko moduan Busturialdean.

2014an, Bittor Kapanagaren Euskera erro eta gara liburuaren berrargitalpenean parte hartu zuen.

2017an, Euskal toponimia munduan liburua autoedizioan argitaratu zuen.

2024an, Toponimia eusquérica en el mundo liburua (Bubok) argitaratu zuen.

Lurzoruaren azpian bizi den fauna begibistan ez dago, eta horregatik ezezagun xamarra da kaleko jendearentzat. Espeleologian, jakina, izaki hauekin kontaktu handia izaten dugu.

Horretara, hitzaldi honetan gure jardunean bildutako informazio, irudi eta jakingarriak ekarriko ditugu, ondarrutarrok ilunpetan bizi diren «auzokide» hauek ere ezagutu ditzazuen. Horretarako, latin gutxi etakaleko berba asko erabiliko dugu: edozeinek ulertzeko moduko hizkera, alegia.

Lurpeko fauna Ondarruko zoru klase guztietan aurki dezakegu; baina espeleologook nagusiki kareharri eremuak ikertzen ditugunez, gure hitzaldian Gorozika auzoak protagonismo berezia hartuko du.

Biografia

Espeleologian 2005ean hasi zen. Harrezkero, bere taldeko kideekin batera, Lea-Artibai eta Urdaibaiko lurazpiaikertzen aritzen dageologia,antropologia eta biologia arloetan.

Ia asteburuero esploraturik gabeko eremuetan sartuz,azken 20 urtean aurkikuntzaaskoren lekuko izan da: gehienak txikiak, batzuk handiak.

ADES barruan historia eta biologia arloak jorratzen ditu nagusiki; eta espeleologoen, beste espezialisten eta Administrazioaren arteko harreman korapilatsua ere interesatzen zaio.

Gai hauekin lotutako hainbat artikulu, komunikazio eta bi liburu argitaratu ditu.

En 2016, se publicaron los resultados de un experimento sorprendente. A un grupo de ratones les cambiaron todas sus bacterias intestinales por otras de personas con depresión. Al cabo de unos días, los ratones se deprimieron. La depresión se puede trasplantar... en ratones.

Hoy sabemos que somos un complejo ecosistema con millones de interacciones entre nuestros microbios (la microbiota) y nuestras células. Cuando ese equilibrio se altera y disminuye el número y diversidad de microorganismos, se produce una disbiosis. Se han encontrado cambios en la composición de la microbiota en más de 300 enfermedades distintas, desde la obesidad, diabetes tipo 2 o enfermedades autoinmunes, hasta otrascomo depresión, párkinson,alzhéimer o autismo.

Biografia

Ignacio López-Goñi (Iruñea, 1962). Mikrobiologiako katedraduna, Zientzia Museoko Zuzendaria, Nafarroako Unibertsitateko Kultura Zientifikoko eta Berrikuntzako Unitateko Zuzendaria. Aspaldidanik, irakaskuntza eta ikerketa-lanak zientziaren dibulgazio-jarduera biziarekin uztartzen ditu. MicroBIO blogaren egilea da, mikrobiologian eta birologian onenetakoa.

Hainbat liburu argitaratu ditu osasunarekin lotutako gaiei buruz: «¿Funcionan las vacunas?» (premio Prismas 2018), «Microbiota, los microbios de tu organismo», «Virusy pandemias», «Preparados para la próxima pandemia» eta «Salud Global: la nueva estrategia frente alaamenaza medioambiental». Alabarekin batera, "Princesas de cristal" liburua idatzi du, gazteen anorexiaren arazoari buruz. Udazken honetan «Microbiotaysalud mental» bere azken liburua argitaratuko da La Esfera de los Libros argitaletxean.

Sari asko jaso ditu: ASEBIO de Comunicación y Divulgación de la Biotecnología aria, Divulgación Científica Fundación Lilly, COSCE (Confederación de Sociedades Científicas de España) saria, Difusión de la Ciencia (CSIC-Fundación BBVA de Comunicación Científica) saria eta Comunicación de la Ciencia de la Fundación para el Conocimiento Madri+d saria. Cadena SER Navarra Investigación 2024 saria ere jaso du zientziaren dibulgazio-lanagatik.

Ikus-entzunezko lan honek Pedro Miguel Etxenike Landiribar Euskal Herriko Unibertsitateko Materia Kondentsatuaren Fisikako katedradunaren, Donostia International Physics Centerreko (DIPC) presidentearen eta Jakiundeko (Euskal Herriko Zientzien, Arteen eta Letren Akademia) ohorezko presidentearen bizitza eta lana ezagutzeko aukera ematen du.

Dokumentala zientziaren garrantziaz hitz egiteko ariketa bat da. Izan ere, Etxenikeren hitzetan, zientzia «etorkizun justuago eta gizatiarrago baten itxaropena ematen digun hazi eraldatzailea da. Kulturalki garrantzitsua, ekonomikoki erabakigarria eta estetikoki ederra da».

Horrela, 55 minutuko iraupena duen lanean, Etxenikek zientziaren inguruan egindako hausnarketak azaltzen dizkio ikusleari, zientzia zer den eta zertan datzan hausnartuz.

José Antonio Pérez Ledo dokumentalaren zuzendariaren ustetan, Etxenikeren komunikatzeko modua oso garrantzitsua da dokumentalean. «Lilura, harridura eta umorea ideiak transmititzeko tresna bikaina direla dakien zientzialariaren tonua da. Emozioak arrazoi gorenaren edukitzailerik onena direla dakienarena. Horregatik elkarrizketan Etxenikek hamarkadetan zehar landutako teoriak modu liluragarrian eta pasioz garatzen ditu», azpimarratzen du Pérez Ledok.

«El secreto de la naturaleza» dokumentalaren proiekzioa Ana Urkiza Ibaibarriaga Eusko Ikaskuntzaren presidenteak gidatuko duen solasaldirako abiapuntu izango da. Bertan, bertaratutakoek Etxenikerekin hitz egin ahal izango dute eta planteatutako hausnarketetan lagundu.

Hitzaldi honetan, buruan daramagun hizkuntza nola sortu, garatu eta antolatzen den ikusiko dugu.

Bidaia honek, hizkuntzari buruzko iritzi asko deuseztatzen ditu: hizkuntza ez da gugandik kanpo existitzen, gure espeziaren funtsezko ezaugarria da, gure gorputzak hizkuntzarako diseinatuta daude. Adibidez, ama-hizkuntza jaio aurretik garatzen da gure buruetan, lehen uste zena baino askoz lehenago, jaio orduko badakizkigu amaren hizkuntzaren ezaugarri nagusi batzuk. Horren ondotik ikasten diren hizkuntzak lehenengoaren arabera antolatzen ditugu elebidunok.

Giza hizkuntza guztiek egitura nagusi bat partekatzen duten arren, gramatika ezberdinak dauzkate eta horrek buruan prozesatzean badu eraginik, ez da berdin euskara edo gaztelania prozesatzea burmuinean. Honek elebitasunaz hitz egitera eramango gaitu, eta elebidunok geure buruetan hizkuntza ezberdin bi kudeatzeko egin behar ditugun adaptazioek onura kognitiboak dakartzala ikusiko dugu, batik bat zahartzaroan antzeman daitezkeenak.

Biografia

UPV/EHUko katedraduna Hizkuntzalaritza eta Euskal Ikasketak sailean, eta Gogo Elebiduna ikerketa taldearen zuzendaria. Massachusetts Institute of Technology delakoan (MIT) doktorea; 1990-1995 artean, New Yorkeko University of Rochester-en irakasle. Viena, Utrecht, Napoles eta Río de Janeiroko unibertsitateetan izan da irakasle gonbidatua, eta ikertzaile gonbidatua Netherlands Institute for Advanced Study in Humanities (NIAS), eta Instituto Universitario Ortega y Gasset-en, beste batzuen artean.

Jakiunde Euskal Herriko Zientzia, Arte eta Letren Akademiako kidea da. Interneten eskuragarri den A Brief Grammar of Euskara, the Basque Language (1996) gramatikaren egilea. Bere ikerketak hizkuntzalaritza teorikoa eta psiko/neurolinguistikako metodo esperimentalak uztartzen ditu, hizkuntzaren irudikapen eta prozesamendu neurala argitzeko, batik bat euskara, sintaxia eta elebitasunaren inguruan.

Flysch-a gure lurraldean dagoen formazio geologikorik ezagunena da. Euskal kostaldearen nortasuna guztiz baldintzatzen du, baina arroka pilaketa eder bat baino askoz gehiago da. Lurraren historiaren liburu handi bat bezalakoa da. Harri geruza bihurtu diren milaka eta milaka itsas hondo sakon horiek irakurriz gure lurraldearen bilakaera ezagutu dezakegu 60 milioi urteko bidaia eginez. Flysch-a denbora geologikoaren monumentu erraldoi bat da.

Flyscharen historia Bizkaiako Golkoaren irekiera eta Pirinioen altxatzearekin lotuta dago. Itsas sakon batean sortutako arrokak gaur gure mendi tontorrak dira, bainan hori baino askoz ere gehiago da gure flyscha. Munduko bazter guztietatik ikerlariak erakarri ditu bertako geruzetan iraganeko klima eta bizitzaren garapena ulertzeko. Besteak beste munduan duela 66 milioi urte dinosauruak nola desagertu ziren edo eta duela 56 milioi urteko beroaldi klimatikoa aztertzeko ezinbesteko erregistroa gordetzen dute gure labarrek. Hitzaldi honetan gure kostaldeko labarrak eta flysch irakurtzen eta ulertzen ikasiko dugu.

Biografia

Asier Hilario 1977an jaio zen Tolosan. Geologian doktorea da. Pirinioetan eta Karakorum mendilerroetan egin zituen ikerketak. Bere jarduera profesionala batez ere Euskal Kostaldeko UNESCOren Munduko Geoparkeari lotuta dago, baina nazioarteko hainbat proiektuetan egiten du lan.

Egun, Nazioarteko Zientzia Geologikoen Elkarteko (IUGS) Ondare Geologikoaren batzordeko presidentea da. Bere jarduera nagusia lurraren zientzien komunikazioarekin, nazioarteko ondare geologikoaren kudeaketarekin eta Geoparkeen hedapenarekin lotuta dago. Geoparkeen sareko zuzendaritza batzordeko kidea da, UNESCO munduko Geoparkeen programarako ebaluatzaile gisa egiten du lana eta Nazioarteko Zientzia Geologikoen programaren (IGCP) batzorde zientifikoko kidea da.